Kısaca
- İki tür coğrafi işaret vardır: menşe adı ve mahreç işareti. Ayrıca geleneksel ürün adı tescil edilebilir.
- Başvuruyu üretici grupları, ilgili kamu kurumları ve meslek kuruluşları, yetkili dernek, vakıf ve kooperatifler ya da ispat etmek şartıyla tek üretici yapabilir.
- Yayımdan itibaren 3 ay itiraz süresi vardır. Tescilin süresi yoktur, yenileme gerekmez.
- Tescil sonrası denetim zorunludur, denetim raporları her yıl TÜRKPATENT'e sunulur ve coğrafi işaretlerde amblem kullanımı zorunludur.
Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı
| Tür | Ne zaman? | Örnek tanım |
|---|---|---|
| Menşe adı | Üretim, işleme ve diğer işlemlerin tümü belirlenen coğrafi sınırlar içinde yapılıyorsa | Özelliklerini o yörenin doğal ve beşerî unsurlarından alan ürünler |
| Mahreç işareti | Üretim, işleme ve diğer işlemlerden en az biri sınırlar içinde yapılıyorsa | Ünü ya da niteliği yöreyle özdeşleşmiş ürünler |
| Geleneksel ürün adı | Ürün adı piyasada en az 30 yıl kullanılmışsa ve geleneksel yöntem, bileşim ya da hammaddeden geliyorsa | Coğrafi sınır gerektirmeyen geleneksel ürünler |
Gıda ve tarım ürünlerinin yanında maden, el sanatları ve sanayi ürünleri de coğrafi işaretle korunabilir (SMK m.33–34). Örneğin danışmanlığını yürüttüğümüz Eskipazar Sarı Traverten Taşı bir doğal taş ürünüdür.
Kimler başvurabilir?
- Üretici grupları (hukuki yapısı ne olursa olsun aynı ürünün üreticilerinden oluşan birlik),
- Ürün ya da coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile ticaret ve sanayi odaları, borsalar gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,
- Ürünle ilgili kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernek, vakıf ve kooperatifler,
- İspat etmek şartıyla ürünün tek üreticisi (SMK m.36).
Dikkat: Avrupa Birliği başvurusunda kurallar farklıdır; AB'ye yalnızca üretici grubu (ya da şartları taşıyan tek üretici) başvurabilir. Ayrıntılar: AB'de coğrafi işaret tescili.
Başvuru dosyasında neler bulunur?
Coğrafi işaret başvurusu, ürünün kimliğini ortaya koyan bir şartname niteliğindedir (SMK m.37). Dosyada şunlar yer alır:
- Başvuru sahibi ve başvuru hakkına ilişkin bilgi; adın türü ve ürün grubu,
- Ürünün tanımı ile fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özellikleri,
- Coğrafi alanın sınırları ve gerektiğinde harita,
- Üretim metodu ve varsa yerel teknikler,
- Ürünle coğrafi alan arasındaki bağ ve ürünün tarihsel geçmişi,
- Denetim biçimi, denetim mercii ve örnek denetim tutanağı,
- Kullanım biçimi ve etiketleme bilgileri.
Başvurunun güçlü olması, ürünü bölgeden ayıran özelliklerin ve tarihsel ünün belgelerle ortaya konmasına bağlıdır. Bu yüzden saha çalışması, üreticilerle görüşmeler, analizler ve arşiv taraması dosyanın en emek isteyen bölümüdür.
Tescil süreci ve süreler
- Başvuru: 1 Ocak 2020'den beri EPATS üzerinden elektronik olarak yapılır.
- İnceleme: Kurum gerekirse ilgili kurumlardan teknik görüş alır; eksiklikler için 3 ay süre verir, talep hâlinde iki kez daha 3'er ay uzatılabilir.
- Yayım: Uygun başvuru Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni'nde yayımlanır.
- İtiraz: Yayımdan itibaren 3 ay içinde itiraz yapılabilir.
- Tescil: İtirazsız geçen ya da itirazları sonuçlanan başvuru, bildirimden itibaren 2 ay içinde tescil ücreti ödenince tescil edilir.
Coğrafi işaret ücreti (2026 resmî harçlar)
| İşlem | 2026 ücreti |
|---|---|
| Coğrafi işaret başvurusu | 550 TL |
| Tescil belgesi düzenleme ve sicile kayıt | 820 TL |
| İtiraz inceleme | 1.010 TL |
| Tescilde değişiklik talebi | 280 TL |
| Geleneksel ürün adı başvurusu / tescili | 550 TL / 820 TL |
Resmî harçlar düşüktür; toplam maliyeti asıl belirleyen, teknik dosyanın hazırlanması için gereken araştırma, analiz ve saha çalışmasıdır. Kaynak: TÜRKPATENT coğrafi işaret işlem ücretleri (yeni sekmede açılır). Son kontrol: 7 Ekim 2026.
Tescilden sonra: denetim ve amblem
Coğrafi işaretin değeri, tescilden sonra ürünün şartnameye uygun üretilip üretilmediğinin düzenli olarak denetlenmesiyle korunur:
- Denetim: Başvuruda belirtilen ve yeterliliği Kurumca onaylanan denetim mercii; üretimi, piyasaya arzı ve kullanımı tescilde yazılı sıklıkla denetler ve her denetlenen için tutanak düzenler (SMK m.49).
- Yıllık rapor: Denetim raporları, tescilin yayım tarihinden itibaren yılda bir EPATS üzerinden TÜRKPATENT'e sunulur. Bildirilen eksiklik 6 ay içinde giderilmezse tescil ettirenin değişmesine ve hakkın sona ermesine kadar gidebilen bir süreç başlar.
- Üretici bildirimi: Ürünü üretenler, tescilin yayımından sonraki 6 ay içinde (sonradan başlayanlar faaliyete başladıktan sonraki 6 ay içinde) tescil ettirene bildirim yapar.
- Amblem: Coğrafi işaretli ürünlerde ad, amblemle birlikte ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılmak zorundadır. Amblem satılamaz, şekli ve rengi değiştirilemez, çapı 15 mm'den küçük olamaz.
Tescil sonrası süreçlerde tescil ettiren kurumlara; denetim düzeninin kurulması, üretici listelerinin tutulması ve yıllık raporların hazırlanması konularında destek veriyoruz.
Türkiye'de coğrafi işaretler
TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı'nın verilerine göre Türkiye'de 1.893 tescilli coğrafi işaret bulunuyor: 422 menşe adı ve 1.471 mahreç işareti. Bunlara 8 geleneksel ürün adı ekleniyor; işlemleri süren başvuru sayısı ise 810 (Ekim 2026). TÜRKPATENT'in Mayıs 2025 açıklamasına göre Türkiye, Çin'den sonra dünyada en çok coğrafi işaret tesciline sahip ikinci ülke. Güncel liste ve sayılar Coğrafi İşaretler Portalı (yeni sekmede açılır)'nda il ve ürün grubuna göre aranabilir.
Sık sorulan sorular
Coğrafi işaret ile marka arasındaki fark nedir?
Marka bir işletmeye ait inhisari bir haktır ve devredilebilir. Coğrafi işaret ise tescil ettirene inhisari hak sağlamaz; şartnameye uyan bütün üreticiler adı kullanabilir ve hak devredilemez, lisans verilemez (SMK m.44, m.148). Tescilli bir coğrafi işareti içeren işaret marka olarak tescil edilemez.
Coğrafi işaret tescili kaç yıl geçerlidir?
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescilinin belirli bir süresi yoktur ve yenileme gerekmez. Koruma, mahkemenin hükümsüzlük kararıyla ya da denetim yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi sonucunda sona erebilir.
Coğrafi işaret başvurusunu belediye yapabilir mi?
Ürün ya da coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları Türkiye'de başvuru sahibi olabilir. Ancak AB başvurusunda başvuru sahibi üretici grubu olmalıdır; bu fark, ileride AB tescili hedefleniyorsa başlangıçta planlanmalıdır.
Coğrafi işaretli ürün sertifika gerektirir mi?
Tescil sonrası ürünler, başvuruda belirtilen denetim mercii tarafından şartnameye uygunluk bakımından denetlenir; ürün üzerinde ad, coğrafi işaret amblemiyle birlikte kullanılır.
El sanatı ürünleri coğrafi işaret alabilir mi?
Evet. Türkiye'de el sanatları ve sanayi ürünleri de coğrafi işaretle korunur. 1 Aralık 2025'ten beri bu ürünler için Avrupa Birliği'nde de ayrı bir tescil sistemi işliyor.
Resmî kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, m.33–50, m.148 — mevzuat.gov.tr
- Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik, m.35–45 — mevzuat.gov.tr
- TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı ve Başvuru Kılavuzu — ci.turkpatent.gov.tr
- TÜRKPATENT 2026 coğrafi işaret işlem ücretleri — turkpatent.gov.tr