Preloader
 

Coğrafi İşaret

Özener Patent / Coğrafi İşaret

Coğrafi İşaret
Coğrafi işaret, temel olarak benzerlerinden farklılaşmış ve bu farkı kaynaklandığı yöreye borçlu
olan bir yöresel ürün adını ifade eder. Bu anlamda coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya
diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir
ürünü gösteren işarettir. Coğrafi işaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayrılır.
Menşe Adı
Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya istisnai durumlarda ülkeden kaynaklanan, tüm
veya esas özelliklerini bu coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alan, üretimi,
işlenmesi ve diğer işlemlerin tümü bu coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşen ürünleri
tanımlayan adlar menşe adıdır. Menşe adları sadece ait oldukları coğrafi bölgede üretilirler.
Çünkü ürün, niteliklerini ancak ait olduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir. Menşe
adına Finike Portakalı ve Malatya Kayısısı örnek gösterilebilir.
Mahreç İşareti
Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya ülkeden kaynaklanan, belirgin bir niteliği, ünü
veya diğer özellikleri bakımından bu coğrafi alan ile özdeşleşen, üretimi, işlenmesi ve diğer
işlemlerinden en az biri belirlenmiş coğrafi alanın sınırları içinde yapılan ürünleri tanımlayan
adlar mahreç işaretidir. Mahreç işaretlerinin, ürünün özelliklerinden en az biri o yöreye ait
olmakla birlikte, yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur. Ürünün yöre ile bağı sadece ünü
de olabilir. Mahreç işaretine Antep Baklavası, Hereke İpek Halısı örnek gösterilebilir.
Coğrafi bir yer adı içermese dahi menşe adı ve mahreç işaretinde yer alan şartları taşıyan bir
ürünü belirtmek için geleneksel olarak kullanılan, günlük dilde yerleşmiş ve coğrafi bir yer adı
içermeyen adlar da menşe adı veya mahreç işareti olabilir.
Geleneksel Ürün Adı
Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için
geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kullanıldığı kanıtlanan adlar, aşağıdaki şartlardan en az
birini sağlaması halinde geleneksel ürün adı olarak tanımlanır:
 Geleneksel üretim veya işleme yöntemi yahut geleneksel bileşimden kaynaklanması.
 Geleneksel hammadde veya malzemeden üretilmiş olması.
Geleneksel ürün adına örnek olarak, baklava, lokum, höşmerim, pastırma vb. ürünler verilebilir.

 

COĞRAFİ İŞARET VE GELENEKSEL ÜRÜN ADI TESCİLİNİN ÖNEMİ
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescili tek bir üreticinin haklarını değil, tescil belgesindeki
şartlara uygun üretim yapan ve pazarlayanların tümünün haklarını korur. Çünkü tescil yöresel,
bölgesel ve ülkesel genelliğe sahip olup, sağladığı haklar belli bir kişiye veya bazı kişilere
bağlanamaz.
Coğrafi işaretin ve geleneksel ürün adının amacı, tescile konu olan ürünün üretimi, kaynağı gibi
bir takım genel niteliklerine bağlı özelliklerden ötürü belli bir üne kavuşmuş ürünlerin
korunmasını sağlamaktır. Örneğin leblebi için “Çorum Leblebisi” ibaresi, halı için “Kars El
Halısı” ibaresi, kaymak için “Afyon Kaymağı” ibaresi belirli bir kalitenin işareti olarak ortaya
çıkmaktadır.
Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yöre adına duydukları güven nedeniyle,
diğer yerlerde üretilenlere tercih edebilirler. Bu nedenle bir ürün için belirli bir kalite ve aitlik
işareti haline gelmiş yer adlarının coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı olarak koruma altına
alınmasında o yöre halkının menfaatlerinin korunması açısından büyük fayda vardır.
Coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adları, ayrıca, ürüne pazarlama gücü katar ve ürünün gerçek
üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke
ekonomisine katkı sağlar. Ayrıca bu koruma ile sahte üretimlerin engellenmesi mümkün
olduğundan, ürünün gerçek üreticisinin yaşayabileceği olası kazanç kayıpları da önlenmiş olur.
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adını tescil ile korumanın amaç ve faydalarından biri de, bu
tescil ibarelerinin gerekli özelliklere haiz olmayan sahte ürünler üzerinde kullanılmasının önüne
geçilerek, tüketicinin yanıltılmasına engel olunması ve tescilli ürünün ününden
faydalanılmaması, dolayısıyla tüketicinin korunmasına yardımcı olmaktır.
Yukarıda dile getirilen ekonomik faydalarının yanı sıra coğrafi işaret ve geleneksel ürün adları,
kültürün korunması açısından da yüksek öneme sahiptir. Bölgelere özgü üretimleri tescil
yoluyla korumayı ve yok olmalarını önlemeyi amaçlar.
BAŞVURU HAKKI
Tescilli coğrafi işaretin ve geleneksel ürün adının, şartları sağlayan herkes tarafından üretimi
ve pazarlaması yapılabilse de, tescil için başvuru hakkına herkes sahip değildir. Aşağıda sayılan
gerçek veya tüzel kişiler coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescil başvurusunda bulunabilirler:
 Üretici grupları.
 Ürün veya ürünün kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile
kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları.
 Ürünle ilgili olarak kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını
korumaya yetkili dernekler, vakıflar ve kooperatifler.
 Ürünün tek bir üreticisi varsa, bu durumu ispat etmesi şartıyla ilgili üretici.
2
TESCİLİN SAĞLADIĞI HAKLAR
Doğal ve beşerî unsurların bir araya gelmesi sonucu gıda, tarım, maden, el sanatları ürünleri ve
sanayi ürünlerinden 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanununda yer alan şartlara uygun olanlar,
tescil edilmesi şartıyla, coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı korumasından yararlanır.
Tescilli coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adları sicilde belirtilen şartlara uygun olan ürünlerin
üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılabilir. Yani tek bir üretici
değil, tescil belgesinde belirtilen şartlarda üretim yapanların veya satışa sunanların tümü
tarafından kullanılabilir. Bu kişiler, tescil ettirene, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adına
yönelik üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiklerine dair bildirimde bulunur. Başvuru yapanın
rolü ise coğrafi işaretin tescil işlemlerini yürütmek, denetim işlemlerinde görev almaktır. Yani
coğrafi işaret tescilinin ürüne katma değer sağlamasında başvuru yapan temel rol almakta olup
tescil, başvuru yapana inhisarı hak sağlamaz.
Coğrafi İşaret Tescilinin Sağladığı Haklar
Coğrafi işaret kullanım hakkına sahip kişiler, üçüncü kişilere karşı aşağıda belirtilen hakların
ihlaline karşı yaptırım talep edebilirler. Bu haklar, tescilin Bültende yayımlandığı tarih
itibarıyla hüküm ifade eder.
Coğrafi işaret tescilinde belirtilen ürün özelliklerini taşımadığı halde coğrafi işaretin ününden
yarar sağlayacak şekilde ya da tescil kapsamındaki ürünler veya bunlarla ilişkilendirilebilecek
nitelikteki ürünlerle ilgili olarak coğrafi işaretin veya amblemin ticari amaçlı olarak doğrudan
veya dolaylı olarak kullanımı talep üzerine mahkeme tarafından önlenebilir.
Ürünün gerçek menşeini veya niteliğini belirten açıklamalar yahut stilinde, tarzında, tipinde,
türünde, yöntemiyle, orada üretildiği biçimde gibi terimler içerse veya başka bir dile tercüme
edilmiş olsa dahi, tescilli coğrafi işaretin, tescil kapsamındaki özelliklerini taşımayan ya da
çağrışım yapacak şekilde benzeri olan ürün üzerindeki yanıltıcı kullanımı veya taklidi talep
üzerine mahkeme tarafından önlenebilir.
Tescilli coğrafi işareti üzerinde taşıyan ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında
veya ürünle ilgili herhangi bir yazılı belgede, ürünün tescil edilmiş doğal veya esas nitelik ve
özellikleri ile menşeine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye
yer verilmesi talep üzerine mahkeme tarafından önlenebilir.
Hak sahiplerince tescilli coğrafi işarete ait amblemin tüketiciyi yanıltıcı biçimde kullanımının
önlenmesi talep edilebilir.
Geleneksel Ürün Adı Tescilinin Sağladığı Haklar
Geleneksel ürün adı kullanım hakkına sahip kişiler, üçüncü kişilere karşı aşağıda belirtilen
hakların ihlaline karşı yaptırım talep edebilirler. Bu haklar, tescilin Bültende yayımlandığı tarih
itibarıyla hüküm ifade eder.
3
Geleneksel ürün adı tescilinde belirtilen ürün özelliklerini taşımadığı hâlde tescilli ürün adı için
kullanılması öngörülen amblemin, ürünün ününden yarar sağlayacak şekilde kullanımı veya
tescil kapsamındaki ürünleri andıran ürünlerle ilgili olarak ticari amaçlı kullanımı talep üzerine
mahkeme tarafından önlenebilir.
Geleneksel ürün adı tescilinde belirtilen ürün özelliklerini ve tescilli ürün adı için kullanılması
öngörülen amblemi taşımadığı hâlde, ürünün iç veya dış ambalajında, tanıtım ve reklamında
veya ürünle ilgili herhangi bir yazılı belgede ürünün tescilde belirtilen özellikleri taşıdığına
ilişkin yanıltıcı herhangi bir açıklama veya belirtiye yer verilmesi veya tescilli ürün adına ait
amblemin tüketiciyi yanıltıcı şekilde kullanımı talep üzerine mahkeme tarafından önlenebilir.
TESCİL EDİLEMEYECEK ADLAR VE İŞARETLER
Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescili kapsamında tescil edilemeyecek bazı adlar ve
işaretler bulunmaktadır. Bu kapsamda aşağıda sayılanlar coğrafi işaret olarak tescil edilemez:
 Menşe adı veya mahreç işareti tanımlarına uymayan adlar.
 Ürünlerin öz adı olmuş adlar.
 Ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek olan bitki tür ve çeşitleri, hayvan
ırkları veya benzeri adlar.
 Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı adlar.
 Yabancı ülke kaynaklı başvurularda kanunda belirtilen şartları taşıyan kişiler tarafından
başvurusu yapılmış olmasına rağmen kendi ülkesinde korunmayan, koruması sona eren veya
kullanılmayan adlar.
 Tescilli veya başvurusu yapılmış bir coğrafi işaret ile tamamen veya kısmen eş sesli olan
ve tüketiciyi yanıltabilecek adlar.
Aşağıda sayılanlar ise geleneksel ürün adı olarak tescil edilmez:
 Geleneksel ürün adı olma şartlarından en az birini yerini getirmeyen adlar.
 Ürünün genel özelliğini ifade eden adlar.
 Ürünün niteliği konusunda halkı yanıltabilecek adlar.
 Kamu düzeni veya genel ahlaka aykırı adlar.
 Yabancı ülke kaynaklı başvurularda kanunda belirtilen şartları taşıyan kişiler tarafından
başvurusu yapılmış olmasına rağmen kendi ülkesinde korunmayan, koruması sona eren veya
kullanılmayan adlar.
COĞRAFİ İŞARET VE GELENEKSEL ÜRÜN ADI TESCİL SÜRECİ
Tescil başvurusu yapılan coğrafi işarete veya geleneksel ürün adına ait başvuru Kurum
tarafından değerlendirilir. İhtiyaç duyulduğu takdirde, konuda uzman bir veya birkaç kurum
veya kuruluştan görüş alınır. 6769 sayılı Kanunda belirtilen koşulları sağlayan başvurular
Bültende yayımlanır. Bültende yayım tarihinden itibaren üç ay içinde hakkında herhangi bir
itiraz yapılmamış, yapılan itirazlar nihai olarak reddedilmiş veya itirazların değerlendirilmesi
sonucunda değişikliğe uğramış başvuru, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde tescil
ücretinin ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin aynı süre içinde Kuruma sunulması şartıyla
tescil edilir, sicile kaydedilir ve tescil bilgileri Bültende yayımlanır.
4
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun Resmi Gazete ’de yayınlandığı 10 Ocak 2017 tarihinden
önce yapılan başvurular, daha önce yürürlükte olan 555 sayılı KHK kapsamında incelenmeye
devam edilir. Bu başvurularda itiraz süresi 6 ay olarak işlem görmektedir.
BAŞVURUNUN YAPILMASI
Coğrafi İşaret
Coğrafi işaret başvurusu yapmak için Kurumun resmi internet sitesinde işlem formları arasında
yer alan Coğrafi İşaret Tescili Başvuru Formu elektronik ortamda eksiksiz olarak
doldurulmalıdır. Bu formda ve eklerinde aşağıdaki bilgiler yer almalıdır:
 Başvuru yapanın başvuru hakkına sahip olanlardan hangisine dâhil olduğuna ilişkin
bilgi ve belgeler.
 Başvuru yapan gerçek veya tüzel kişinin ürünün tek üreticisi olması halinde, bu hususu
ispatlayan bilgi ve belgeler.
 Başvuru yapanın kimlik ve iletişim bilgileri.
 Tescili istenen coğrafi işaretin adı, menşe adı veya mahreç işareti olduğuna ilişkin bilgi
ile menşe adı veya mahreç işareti tanımına uygunluğunu kanıtlayan bilgi ve belgeler.
 Ürünün hangi ürün grubuna dâhil olduğuna dair bilgi.
 Ürünün tanımı, ürünün ve gerekli hallerde hammaddesinin fiziksel, kimyasal,
mikrobiyolojik ve duyusal özelliklerini açıklayan teknik bilgi ve belgeler.
 Mahreç işareti başvurularında; ürünün üretimi, işlenmesi ve ürüne ilişkin işlemlerden
belirlenmiş coğrafi alan sınırları içinde yapılması gerekenleri açıklayan bilgi ve belgeler.
 Coğrafi işaret tanımı kapsamında coğrafi işaret tesciline konu olan ürünün niteliğinin,
ününün, tarihsel geçmişinin veya diğer özelliklerinin söz konusu coğrafi alan ile bağlantısını
kanıtlayan bilgi ve belgeler (Gazete, makale, araştırma yazıları vb.).
 Coğrafi işaretin kullanım biçimini, varsa etiketleme ve ambalajlamaya ilişkin özel
usulleri açıklayan bilgi.
 Başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi.
 Coğrafi işarete konu ibarenin Latin Alfabesi dışındaki harfleri içermesi halinde,
bunların Latin Alfabesindeki karşılığı ve varsa Türkçe çevirisi.
Başvuru yapılırken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir:
 Coğrafi işaret başvurusunda, söz konusu ürünün ilgili yörede üretilmesiyle oluşan, diğer
yörelerdeki benzer ürünlerden farklarının ortaya konması, bu farkların ürünün ünlendiği yöre
ile bağının belirtilip ispatlanması gereklidir. Bu bağ toprak özellikleri, iklim, yağış rejimi,
rakım, topoğrafya gibi doğal unsurlara dayanabileceği gibi beşeri unsurlardan da oluşabilir.
Yöre insanının kültür ve tarihinden gelen etkilerin ürüne yansımasıyla oluşan bir farklılık
varsa bu da coğrafi işaret tescilinde önemli bir husustur.
 Üretim metoduna ve varsa ürüne özelliğini veren yerel üretim teknikleri ile usul ve
adetlere ilişkin bilgi ve belgeler de başvuru formuna eklenmelidir (Ürüne ait genel üretim
metotlarından ziyade, tescile konu olan ürünün varsa yöreye özgü özellikler taşıyan üretim
metodu, üretimde kullanılan özel araçlar ve özellikleri tüm detaylarıyla açıklanmalıdır).
 Ürüne özelliklerini veren ve özdeşleştiği coğrafi alanın sınırları açıkça belirtilmeli
ayrıca gerekli hallerde harita üzerinde gösterilmelidir.
5
 Ürünü diğer yörelerde üretilen benzer ürünlerden ayıran özellikler; üretim alanına ait
iklim, toprak ve beşeri faktör özelliklerinin ürün üzerindeki ayırt edici etkileri tüm
ayrıntılarıyla yazılmalıdır. Bu amaçla daha önce ürünle ilgili yapılmış bilimsel çalışmaların
eklenmesi veya böyle bir çalışma yoksa uzman kuruluşlar ile yapılacak bir çalışmayla
başvurunun şekillendirilmesi gerekmektedir.
 Başvuru vekil aracılığıyla yapılıyorsa vekilin kimlik ve iletişim bilgileri gereklidir.